VASP-ის რეგისტრაცია საქართველოში: ეროვნული ბანკის ტექნიკური მოთხოვნები და სისტემების დოკუმენტირება

საქართველო კრიპტოლიცენზიას არ გასცემს. აქ სარეგისტრაციო რეჟიმი მოქმედებს: კომპანია, რომელიც სხვა პირებს ვირტუალური აქტივის მომსახურებას უწევს, საქმიანობის დაწყებამდე საქართველოს ეროვნულ ბანკში (სებ) უნდა დარეგისტრირდეს. ეს ვალდებულება „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 52⁵ მუხლითაა დადგენილი, ეროვნული ბანკის სარეგისტრაციო წესი (ბრძანება №94/04) კი 2023 წლის 1 ივლისიდან მოქმედებს. ეროვნული ბანკის 2026 წლის 23 ოქტომბრის რეესტრში 43 პროვაიდერია შეყვანილი.

რეგისტრაცია დღეს გაცილებით მეტს მოითხოვს, ვიდრე 2023 წელს. ეროვნული ბანკის ბრძანება №207/04 2026 წლის 27 აგვისტოს ამოქმედდა. ამ ბრძანებით დაწესდა მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალის, რისკების მართვის ჩარჩოს, ყოველწლიური შეღწევადობის ტესტებისა და დამოუკიდებელი აუდიტის მოთხოვნები. ამ თარიღამდე რეგისტრირებულ პროვაიდერებს რისკების მართვის წესების დასაკმაყოფილებლად 2027 წლის 1 ივლისამდე, კაპიტალის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად კი 2027 წლის 1 სექტემბრამდე აქვთ დრო. საინჟინრო ამოცანა ისაა, რომ სისტემა ზუსტად ისე აღწეროთ, როგორც ის რეალურად მუშაობს, და კონტროლის თითოეული მექანიზმი მტკიცებულებით დაადასტუროთ.

ეს სტატია თითოეულ გადამოწმებულ ვალდებულებას უკავშირებს პლატფორმის კონტროლის მექანიზმს, მტკიცებულებას, რომელიც ეროვნულმა ბანკმა შეიძლება მოითხოვოს, და პასუხისმგებელ პირს. ეს ტექნიკური ანალიზია და არა იურიდიული კონსულტაცია. მოქმედი წესის რედაქცია აღვადგინეთ მისი ქართული ორიგინალისა და ცვლილებების შემტანი ხუთი ბრძანების საფუძველზე, რომლებიც ოფიციალურ სამართლებრივ მონაცემთა ბაზაში, „საკანონმდებლო მაცნეშია“ გამოქვეყნებული; ფასიანი კონსოლიდირებული ვერსია ხელთ არ გვქონია. მუხლების ნომრები სარეგისტრაციო წესს ეხება, თუ სხვა რამ არ არის მითითებული.

რომელია მთავარი თარიღები?

თარიღი	რა მოხდა
2022 წლის 9 სექტემბერი	პარლამენტი ორგანულ კანონში VASP-ების ზედამხედველობას ამატებს და 5,000 ლარის სარეგისტრაციო მოსაკრებელს ადგენს; ორივე 2023 წლის 1 იანვრიდან მოქმედებს
2023 წლის 1 ივლისი	ძალაში შედის ეროვნული ბანკის სარეგისტრაციო წესი (2023 წლის 13 ივნისის ბრძანება №94/04)
2023 წლის 1 ივლისიდან 90 დღე	ეროვნული ბანკის ცნობით, 2023 წლის 1 იანვრამდე მოქმედ კომპანიებს განაცხადი ამ ვადაში უნდა წარედგინათ და საქმიანობის გაგრძელება ბანკის გადაწყვეტილებამდე შეეძლოთ
2025 წლის დეკემბერი	ორგანულ კანონში შეტანილი ცვლილება: ეროვნულ ბანკს შეუძლია VASP-ებისთვის კაპიტალის, აქტივების შენახვის, რისკების მართვისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის წესები დაადგინოს
2026 წლის 1 იანვარი	პროვაიდერებმა ეროვნული ბანკის მიერ გამოცემული რეგისტრაციის აქტი ყველა არხში, მათ შორის ვებსაიტებსა და აპლიკაციებში, უნდა განათავსონ (მუხლი 7(15))
2026 წლის 27 აგვისტო	ძალაში შედის ბრძანება №207/04: კაპიტალი, რისკების მართვა, შეღწევადობის ტესტები, აუდიტი
2027 წლის 1 ივლისი	2026 წლის 27 აგვისტომდე რეგისტრირებული პროვაიდერები რისკების მართვის წესებს უნდა აკმაყოფილებდნენ (მუხლი 7¹)
2027 წლის 1 სექტემბერი	იგივე პროვაიდერები კაპიტალის მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდნენ (მუხლი 7²)
2027 წლის 31 დეკემბერი	პროვაიდერები სრულად უნდა აკმაყოფილებდნენ Travel Rule-ის დებულების მოთხოვნებს (ბრძანება №253/04, მუხლი 17(2))

რომელი საქმიანობისთვისაა საჭირო ეროვნულ ბანკში რეგისტრაცია?

3(11¹) მუხლში ჩამოთვლილია შემდეგი მომსახურებები: კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივების გაცვლა ფულზე, სხვა ვირტუალურ აქტივებზე ან ფინანსურ ინსტრუმენტებზე, მათ შორის კიოსკების მეშვეობით; გადარიცხვა; შენახვა ან ადმინისტრირება, მათ შორის იმ საშუალებებისა, რომლებითაც აქტივები კონტროლდება; პორტფელის მართვა; სავაჭრო პლატფორმის ადმინისტრირება; გასესხება; პირველადი შეთავაზება და მასთან დაკავშირებული მომსახურება.

წესი ასევე კრძალავს ფიზიკური პირებისთვის ვირტუალური აქტივების გასესხებას და აგენტების გამოყენებას (მუხლი 1(6) და (9)). სხვა შეზღუდვები:

• პროვაიდერი უნდა იყოს საქართველოში რეგისტრირებული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება ან სააქციო საზოგადოება (მუხლი 1(5)).
• მას არ შეუძლია სხვა საქმიანობის წარმოება, გარდა დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივების გაცვლისა (ორგანული კანონი, მუხლი 52⁵(4)).
• ეროვნული ბანკის განმარტებით, რეგისტრაციის ვალდებულება თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონებზეც ვრცელდება.
• ვირტუალური აქტივებით ანგარიშსწორება აკრძალულია, გარდა ეროვნული ბანკის მიერ დაშვებული შემთხვევებისა (ორგანული კანონი, მუხლი 39¹). ეროვნული ბანკის ხშირად დასმულ კითხვებზე პასუხების თანახმად, საქართველოში მოქმედ ბიზნესებს არ შეუძლიათ საქონლისა და მომსახურების საფასურად ვირტუალური აქტივების მიღება, ამიტომ მათთვის განკუთვნილი კრიპტოგადახდების შლუზი ნებისმიერი ტექნიკური სამუშაოს დაწყებამდე იურიდიულად უნდა შეფასდეს.

ისევ რეგისტრაციაა თუ უკვე ლიცენზია?

მას ისევ რეგისტრაცია ჰქვია, მაგრამ 2026 წლის აგვისტოდან ის კონკრეტული მომსახურებების გაწევის უფლებას იძლევა და პრუდენციულ მოთხოვნებსაც მოიცავს. №207/04 ბრძანების ამოქმედების შემდეგ რეგისტრაციის აქტში მითითებულია თითოეული მომსახურება, რომლის გაწევაც პროვაიდერს შეუძლია (მუხლი 3(12)). ეროვნულ ბანკს შეუძლია გააუქმოს რეგისტრაცია ან თანხმობა ცალკეულ მომსახურებაზე, თუ აუდიტი ან შეღწევადობის ტესტი კრიტიკულ ან მაღალი რისკის მოწყვლადობებს გამოავლენს (მუხლი 7¹(14)). დაწესებულია მინიმალური კაპიტალის მოთხოვნაც:

მომსახურება (მუხლი 7²(1))	მინიმალური ზედამხედველობითი კაპიტალი	დაახლოებით ევროში, სებ-ის 2026 წლის 30 ოქტომბრის კურსით
გაცვლა (მათ შორის კიოსკებით) და/ან გადარიცხვა	150,000 ლარი	€51,800
სავაჭრო პლატფორმის ადმინისტრირება	350,000 ლარი	€121,000
სხვა მომსახურებები, სტეიბლქოინის შეთავაზების გარდა	250,000 ლარი	€86,400
სტეიბლქოინის პირველადი შეთავაზება (სტეიბლქოინის შეთავაზების ცალკე წესი)	500,000 ლარი, იზრდება სარეზერვო აქტივების მოცულობასთან ერთად	€172,800 და მეტი

რამდენიმე მომსახურების გამწევმა პროვაიდერმა ამ მომსახურებებისთვის დადგენილ მოთხოვნებს შორის კაპიტალის ყველაზე მაღალი ოდენობა უნდა შეინარჩუნოს (7²(2)). კაპიტალის სულ მცირე 75% პირველადი კაპიტალი უნდა იყოს (7²(3)). განმცხადებელი წარადგენს საბანკო ამონაწერს, რომელიც კაპიტალის არსებობას ადასტურებს (მუხლი 3(1)(ე¹)). თუ კაპიტალი საკმარისი არ არის, პროვაიდერი ამის შესახებ ეროვნულ ბანკს დაუყოვნებლივ ატყობინებს და ხუთი სამუშაო დღის განმავლობაში კაპიტალის აღდგენის გეგმას წარუდგენს (7²(16)).

რას ამოწმებს ეროვნული ბანკი პერსონალისა და ოფისის მხრივ?

• ადმინისტრატორები უნდა აკმაყოფილებდნენ 3(3) მუხლით დადგენილ შესაფერისობის კრიტერიუმებს, მათ შორის: შესაბამისი სფეროს (ეკონომიკა, ფინანსები, სამართალი, IT და სხვ.) უმაღლესი განათლება და/ან ფინანსურ ან ვირტუალური აქტივების სექტორში ხელმძღვანელ თანამდებობაზე მუშაობის სულ მცირე ორწლიანი გამოცდილება (3(3)(ვ)).
• კომპანიას, რომლის ერთადერთი მფლობელი მისი დირექტორიცაა, სულ მცირე ორი დირექტორი სჭირდება (3(5)).
• სათავო ოფისი საქართველოში უნდა მდებარეობდეს, ადმინისტრატორებმა ბიზნესი იქიდან უნდა მართონ და ოფისი სხვა ბიზნესებისგან ფიზიკურად გამიჯნული უნდა იყოს (7(1)–(2)).
• კომპანიის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი ერთი პირი საქართველოში ყოველ კალენდარულ თვეში სულ მცირე 14 დღე უნდა იმყოფებოდეს (7(12)).
• უცხოური დოკუმენტები უნდა იყოს აპოსტილით დამოწმებული ან ლეგალიზებული და მათ უნდა ახლდეს დამოწმებული ქართული თარგმანი (3(2)).
• ეროვნული ბანკი გადაწყვეტილებას სრული პაკეტის მიღებიდან 60 კალენდარული დღის განმავლობაში იღებს. ვადის დინება ჩერდება, სანამ ეროვნული ბანკი პასუხებს ელოდება, და ვადა შეიძლება 60 დღით გაგრძელდეს (3(10)).

რა ინფორმაციაა საჭირო განაცხადში თქვენი სისტემების შესახებ?

საჭირო ინფორმაციის ჩამონათვალი მოცემულია წესის მე-5 დანართში, რომელიც 2026 წლის აგვისტოში ახალი რედაქციით ჩამოყალიბდა. ტექნიკური პუნქტებია:

1. ნაკადის დიაგრამა თითოეული მომსახურებისთვის. ის აჩვენებს, როგორ მოძრაობს ინფორმაცია, ვირტუალური აქტივები და ფული თავიდან ბოლომდე, ყველა მონაწილის, მათ შორის შუამავლების, მითითებით; აქტივების იმ ჯგუფისთვის, რომლის ნაკადიც განსხვავდება, ცალკე დიაგრამა მზადდება. ნაკადში მონაწილე უცხოური VASP-ები და საგადახდო მომსახურების პროვაიდერები მათი ზედამხედველი ორგანოების მითითებით ჩამოითვლება.
2. ელექტრონული სისტემა. მიუთითებთ სისტემის დასახელებას, მწარმოებლის ვებსაიტს და ადგილს, სადაც განთავსებულია სისტემა და კლიენტების მიმართ ვალდებულებებისა და ოპერაციების ჩანაწერები; ასევე წარადგენთ ამონაწერს რეესტრიდან სისტემის მწარმოებლის შესახებ. სისტემის დემონსტრირებას ეროვნული ბანკისთვის რეგისტრაციის დასრულებამდე ახორციელებთ.
3. ვებსაიტები და აპლიკაციები. თითოეული დომენის გამოყენების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი, ასევე თითოეული აპლიკაციის სახელი, მაღაზია და დეველოპერი.
4. AML დოკუმენტები. AML-ის შიდა ინსტრუქცია, ორგანიზაციის ფულის გათეთრების რისკის შეფასება ან ეროვნული ბანკის კითხვარი და ხელმოწერილი განცხადება შესაბამისობის კონტროლის სისტემის შესახებ.
5. ბიზნესგეგმა სამწლიანი ბიუჯეტით, რომელიც აჩვენებს, რომ საქმიანობას საქართველოში აწარმოებთ.

ეროვნულ ბანკს შეუძლია უარი თქვას რეგისტრაციაზე, თუ სისტემა ნაკადის დიაგრამას არ შეესაბამება (მუხლი 3(9)(ე)). რეგისტრაციის შემდეგ დიაგრამა კონტროლირებად დოკუმენტად იქცევა: ელექტრონული სისტემის, ვებსაიტის მისამართის, აპლიკაციის ან მომსახურების ნაკადის შეცვლამდე ეროვნულ ბანკს სულ მცირე 30 კალენდარული დღით ადრე უნდა აცნობოთ (მუხლი 5).

მე-7 მუხლი მიმდინარე საქმიანობისას შესასრულებელ ვალდებულებებსაც ადგენს. ყოველი ოპერაცია აღირიცხება, ამ მონაცემებზე შესრულებული ყოველი მოქმედება ჟურნალში ფიქსირდება და მათი სწრაფად მოძიება სათავო ოფისიდან უნდა იყოს შესაძლებელი (7(5)). ეროვნული ბანკის თანამშრომლებს სათავო ოფისში შიდა სისტემაზე წვდომა ეძლევათ (7(11)). კლიენტის დისტანციური იდენტიფიკაცია ეროვნულ ბანკთან შეთანხმებული პროცესით ხდება (7(4)).

რა დაამატა 2026 წლის აგვისტოს ცვლილებამ?

7¹ მუხლი მოითხოვს რისკების მართვის ჩარჩოს, რომელიც ოპერაციულ რისკს, კიბერუსაფრთხოებას, ინფრასტრუქტურის მდგრადობასა და თაღლითობას მოიცავს. მასში უნდა შედიოდეს ბიზნესზე ზემოქმედების ანალიზი, კრიტიკული ფუნქციები, კრიტიკული მესამე მხარეები და შეფერხების დასაშვები ზღვრები (7¹(6)). ბიზნესის უწყვეტობის გეგმა IT სისტემების ავარიული აღდგენის გეგმასაც უნდა მოიცავდეს, ხოლო მის ყოველწლიურ ტესტირებას წესი „მიზანშეწონილად“ მიიჩნევს (7¹(9)). პროვაიდერი შეღწევადობის ტესტებს ატარებს: ყოველწლიურად — ყველა კრიტიკულ სისტემასა და მათთან დაკავშირებულ სისტემებზე; დანარჩენ სისტემებზე — რისკზე დაფუძნებით, სულ მცირე სამ წელიწადში ერთხელ; ასევე კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაში ნებისმიერი მნიშვნელოვანი ცვლილების შემდეგ (7¹(10)–(11)). მოწყვლადობის სკანირებას ატარებს წელიწადში სულ მცირე ორჯერ; სკანირება მოიცავს იმ სისტემებსაც, რომლებიც იმ წელს შეღწევადობის ტესტით არ შემოწმებულა (7¹(12)). რეგისტრაციიდან 12 თვის განმავლობაში იღებს დამოუკიდებელი, კვალიფიციური აუდიტის ანგარიშს (7¹(13)) და ჩარჩოს ყველა ვერსიას მომსახურების შეწყვეტიდან რვა წლის განმავლობაში ინახავს (7¹(4)).

რა ვალდებულებები მოქმედებს AML-ისა და Travel Rule-ის მხრივ?

VASP „ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონით ანგარიშვალდებული პირია. Andersen in Georgia კანონს ასე განმარტავს: კლიენტის მიმართ პრევენციული ღონისძიებების გატარება საჭიროა 1,000 აშშ დოლარზე, 1,000 ევროზე ან 3,000 ლარზე მეტი ერთჯერადი ოპერაციებისთვის, ჩანაწერები კი ხუთი წლის განმავლობაში ინახება; კლიენტებთან საქმიანი ურთიერთობის დაწყებისა და მონაცემების წაშლის წესების დადგენამდე ორივე საკითხი იურისტთან გადაამოწმეთ. ეროვნულ ბანკს VASP-ები უკვე დაუჯარიმებია ფინანსური მონიტორინგის სამსახურის წესის დარღვევისთვის, რომელიც ოპერაციების შესახებ ინფორმაციის აღრიცხვასა და წარდგენას არეგულირებს.

სარეგისტრაციო წესი კონტროლის სამ მოთხოვნას ამატებს. პროვაიდერს არ შეუძლია ურთიერთობა ისეთ VASP-ებთან ან ფინანსურ ინსტიტუტებთან, რომლებიც არ არიან ლიცენზირებული ან რეგისტრირებული, AML-ის მიზნებისთვის ზედამხედველობას არ ექვემდებარებიან ან ისეთ ქვეყნებში მდებარეობენ, სადაც FATF-ის სტანდარტების ეკვივალენტური წესები არ მოქმედებს (8(1)). მას არ შეუძლია ანონიმურობაზე ორიენტირებული კრიპტოაქტივების (privacy coins) შეთავაზება ან ისეთი მეთოდების გამოყენება, რომლებიც განაწილებულ რეესტრებში ოპერაციების მიკვლევას ბლოკავს (8(2)). საქმიანობის დაწყებამდე მას უნდა ჰქონდეს პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელიც ბლოკჩეინის მონაცემებზე დაყრდნობით საეჭვო ან ურთიერთდაკავშირებულ ოპერაციებს ავტომატურად ავლენს (8(3)); ასეთი პროგრამის გარეშე ეროვნულ ბანკს შეუძლია რეგისტრაცია გააუქმოს (მუხლი 6(1)(ზ)).

Travel Rule-ის მოთხოვნები ეროვნული ბანკის №253/04 ბრძანების 9–12 მუხლებშია მოცემული:

• გამგზავნის პროვაიდერი გადასცემს ორივე მხარის სახელს და მათ ბლოკჩეინ-მისამართებს ან ანგარიშის ნომრებს, ასევე გამგზავნის მისამართს, საიდენტიფიკაციო ნომერს ან დაბადების თარიღსა და ადგილს (9(1)–(2)).
• მონაცემები უსაფრთხოდ გადაიცემა გადარიცხვამდე ან მასთან ერთად; მათი ბლოკჩეინით გადაცემა სავალდებულო არ არის (9(4)).
• არაკასტოდიური (self-hosted) საფულის შემთხვევაში პროვაიდერი იმავე მონაცემებს აგროვებს და ინახავს. თუ გადარიცხვის თანხა 1,000 ევროს, 1,000 აშშ დოლარს ან 3,000 ლარს აღემატება, ის აფასებს, ფლობს ან აკონტროლებს თუ არა კლიენტი მისამართს — როგორც იმ მისამართზე გამავალი გადარიცხვებისას, რომელსაც კლიენტი საკუთრად ასახელებს, ისე არაკასტოდიური მისამართიდან შემომავალი გადარიცხვებისას (9(5)–(6), 11(3)).
• გამავალი გადარიცხვა არ ხორციელდება ამ მოთხოვნების დაკმაყოფილებამდე (9(8)). მიმღები პროვაიდერი გადარიცხვას უარყოფს, აბრუნებს ან გამოტოვებულ მონაცემებს ითხოვს, ხოლო იმ კონტრაგენტების შესახებ, რომლებიც ამ მოთხოვნებს განმეორებით არღვევენ, ეროვნულ ბანკს ატყობინებს (12).

კონტროლის რომელ მექანიზმებსა და მტკიცებულებებს შეამოწმებს ეროვნული ბანკი?

პირველ სვეტში მოცემულია სამართლებრივი მოთხოვნა, თავისუფალი გადმოცემით, წყაროს მითითებით. დანარჩენი სვეტები დანერგვის ჩვენეულ რეკომენდაციას წარმოადგენს. ის ეფუძნება ბირჟის, საფულისა და კასტოდიის პროგრამული უზრუნველყოფის შექმნისა და 2024 წლიდან საცნობარო ბირჟაზე მისი ექსპლუატაციის, ასევე სალიცენზიო განაცხადებისთვის ტექნიკური დოსიეების მომზადების გამოცდილებას. წესი ამ როლებს არ ასახელებს.

მოთხოვნა (წყარო)	კონტროლის მექანიზმი პლატფორმაში	მტკიცებულება	პასუხისმგებელი
ოპერაციები აღირიცხება, ყოველი მოქმედება ჟურნალში ფიქსირდება, სწრაფი მოძიება (7(5)); ჩანაწერები რეალურ დროში (7¹(8)(ა))	ორმაგი ჩანაწერის პრინციპით წარმოებული რეესტრი; ოპერატორის ყოველი მოქმედების ჟურნალი მხოლოდ დამატების რეჟიმში (append-only)	ჟურნალის ექსპორტი; სათავო ოფისიდან მოძიების ტესტი დროის აღრიცხვით	CTO
ეროვნული ბანკის წვდომა სათავო ოფისში (7(11))	ზედამხედველის როლი მხოლოდ წაკითხვის უფლებით; კავშირის აღრიცხვა ჟურნალში	როლის აღწერა; წვდომის ჟურნალი	CTO, კომპლაიანსი
ეროვნული ბანკისთვის ანგარიშების სწრაფი მომზადება ნებისმიერი პარამეტრით (7¹(8)(დ)–(ე))	ანგარიშები რეესტრიდან გენერირდება და არა ხელით	ანგარიშების ნიმუშები	კომპლაიანსი
ინციდენტები აღირიცხება; მნიშვნელოვანი ოპერაციული რისკის მოვლენების შესახებ შეტყობინების პროცედურა (7¹(8)(ბ), 7¹(6)(ი))	ინციდენტების რეესტრი, სიმძიმის კლასები, შეტყობინების შაბლონი	რეესტრი; სწავლების ჩანაწერი	CISO
უნიკალური, დაცული ავტორიზაციის მონაცემები; მონაცემებისა და პროგრამული უზრუნველყოფის დაცვა (7¹(7)(გ), (თ), (ი))	თანამშრომლების 2FA; საიდუმლო მონაცემები დაცულ საცავში; როლებზე დაფუძნებული წვდომა; შემოწმებული რელიზები	წვდომის უფლებების გადამოწმება; ცვლილებების ჟურნალი	CISO
სისტემატური სარეზერვო ასლები მთლიანობისა და ავთენტურობის დაცვით (7¹(7)(ზ), (კ))	დაშიფრული, უცვლელი ან ოფლაინ სარეზერვო ასლები მეორე ლოკაციაზე; აღდგენის ტესტები	სარეზერვო ასლების შექმნის გრაფიკი; საკონტროლო ჯამების ანგარიში	CTO
უწყვეტობის გეგმა ავარიული აღდგენით (7¹(6)(ვ), 7¹(9))	სარეზერვო გარემო; აღდგენის სწავლებები სუფთა აპარატურაზე	გეგმა; სწავლების ანგარიში დროის აღრიცხვით	CEO, CTO
შეღწევადობის ტესტები და სკანირება (7¹(10)–(12))	რელიზებთან მიბმული ტესტების კალენდარი; ხარვეზების აღმოფხვრის ტრეკერი	ანგარიშები; აღმოფხვრის სტატუსი	CISO
აუთსორსინგის მართვა; ხელშეკრულება მომწოდებელთან (7¹(6)(კ), 7¹(7)(დ))	მესამე მხარეების რეესტრი: ჰოსტინგი, KYC, ანალიტიკა, პროგრამული უზრუნველყოფის მომწოდებელი	რეესტრი; ხელშეკრულებები	CEO
საეჭვო ოპერაციების ავტომატური გამოვლენა (8(3))	შეტანებისა და გატანების ავტომატური ბლოკჩეინ-მონიტორინგი; რისკზე დაფუძნებული შეჩერებები; განგაშის სიგნალების განხილვა	სიგნალებისა და საქმეების ჟურნალები	MLRO
Travel Rule-ის მონაცემები და არაკასტოდიური საფულეების შემოწმება (253/04, მუხ. 9–12)	Travel Rule-ის პროვაიდერი; გატანის ფორმის ველები; მისამართის ფლობის დადასტურების პროცესი	შეტყობინებების ჟურნალები; ნიმუშები	MLRO

რას არ აზუსტებს ქართული კანონმდებლობა ჯერჯერობით?

ეს საკითხები სარეგისტრაციო წესსა და მის ცვლილებებში ვერ ვიპოვეთ. იურისტთან ერთად გადაამოწმეთ ეროვნული ბანკის სხვა აქტები, AML-ისა და პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონმდებლობა; მანამდე ქვემოთ მოცემული რეკომენდაციები კარგ პრაქტიკად მიიჩნიეთ:

• კლიენტების აქტივების გამიჯვნა. სარეგისტრაციო წესსა და მის ცვლილებებში ვერ ვიპოვეთ ნორმა იმის შესახებ, როგორ უნდა გამიჯნოს ან შეაჯეროს პროვაიდერმა კლიენტების აქტივები. ორგანული კანონის 52⁵(1)(ლ) მუხლი ეროვნულ ბანკს აქტივების შენახვის სტანდარტების დადგენის უფლებას აძლევს; 2026 წლის 31 ოქტომბრის მდგომარეობით გამოქვეყნებული ასეთი სტანდარტი ვერ ვიპოვეთ. კლიენტებისა და კომპანიის საფულეები ერთმანეთისგან გამიჯნეთ და რეესტრი ბლოკჩეინთან ყოველდღიურად შეაჯერეთ.
• სერვერების მდებარეობა. ვერ ვიპოვეთ ნორმა, რომელიც სერვერების საქართველოში განთავსებას მოითხოვს. უნდა მიუთითოთ, სადაა განთავსებული სისტემა და მონაცემები, ხოლო ეროვნული ბანკის თანამშრომლებს სისტემაზე წვდომა სათავო ოფისიდან უნდა ჰქონდეთ. ჰოსტინგის გეგმა იურისტთან შეათანხმეთ.
• ინციდენტის შეტყობინების ვადა. 7¹ მუხლი მოითხოვს მნიშვნელოვანი ოპერაციული რისკების შესახებ ეროვნული ბანკისთვის შეტყობინების პროცედურას, მაგრამ ჩვენ მიერ წაკითხულ ტექსტებში საათებით განსაზღვრული ვადა დადგენილი არ არის. ვადები იურისტთან დააზუსტეთ, შემდეგ შიდა ვადა დააწესეთ და სწავლებით შეამოწმეთ.

რა უნდა გააკეთოს პროვაიდერმა ახლა?

თუ უკვე რეგისტრირებული ხართ:

1. ახლავე შეაფასეთ 7¹ მუხლის მოთხოვნებთან შეუსაბამობები. აუდიტორს უკვე მოქმედი ჩარჩო სჭირდება, 2027 წლის 1 ივლისამდე კი რვა თვე რჩება.
2. წინასწარ დაგეგმეთ პირველი შეღწევადობის ტესტისა და მოწყვლადობის სკანირების ორივე 2027 წლის სესიის ჩატარება.
3. დაგეგმეთ კაპიტალის მოთხოვნის დაკმაყოფილება 2027 წლის 1 სექტემბრისთვის.
4. ააწყვეთ Travel Rule-ის მონაცემთა ნაკადი და გამოსცადეთ ის რეალურ კონტრაგენტებთან 2027 წლის 31 დეკემბრამდე.

თუ განაცხადს წარადგენთ: შეიტანეთ კაპიტალის დამადასტურებელი საბანკო ამონაწერი, დიაგრამა თითოეული მომსახურებისთვის და ამონაწერი რეესტრიდან სისტემის მწარმოებლის შესახებ, ასევე დაგეგმეთ სისტემის დემონსტრირება ეროვნული ბანკისთვის. ბლოკჩეინის ავტომატური მონიტორინგი საქმიანობის დაწყებამდე უნდა მუშაობდეს; რისკების მართვის ჩარჩოსა და დამოუკიდებელი აუდიტის ანგარიშის ვადა რეგისტრაციიდან 12 თვეა.

ხშირად დასმული კითხვები: VASP-ის რეგისტრაცია საქართველოში

გასცემს თუ არა საქართველო კრიპტოლიცენზიას?

არა. ეროვნული ბანკი ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერებს არეგისტრირებს. 2026 წლის 27 აგვისტოდან რეგისტრაციას კაპიტალის, რისკების მართვისა და აუდიტის მოთხოვნებიც ახლავს.

რამდენი კაპიტალი სჭირდება კრიპტობირჟას საქართველოში?

სავაჭრო პლატფორმას 350,000 ლარის მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალი სჭირდება, გაცვლისა და გადარიცხვის მომსახურებებს — 150,000 ლარი. რამდენიმე მომსახურების გამწევმა პროვაიდერმა ამ მომსახურებებისთვის დადგენილ მოთხოვნებს შორის კაპიტალის ყველაზე მაღალი ოდენობა უნდა შეინარჩუნოს.

რამდენ ხანს გრძელდება ეროვნულ ბანკში რეგისტრაცია?

ეროვნული ბანკი გადაწყვეტილებას სრული განაცხადის მიღებიდან 60 კალენდარული დღის განმავლობაში იღებს. ვადის დინება ჩერდება, სანამ ეროვნული ბანკი პასუხებს ელოდება, და შეიძლება 60 დღით გაგრძელდეს.

შეუძლია თუ არა უცხოურ კომპანიას საქართველოში VASP-ად დარეგისტრირება?

მხოლოდ საქართველოში რეგისტრირებული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ან სააქციო საზოგადოების მეშვეობით. მას სათავო ოფისი საქართველოში სჭირდება, ხოლო ერთი უფლებამოსილი წარმომადგენელი საქართველოში თვეში სულ მცირე 14 დღე უნდა იმყოფებოდეს.

ვრცელდება თუ არა საქართველოში Travel Rule კრიპტოგადარიცხვებზე?

დიახ. ეროვნული ბანკის ბრძანება №253/04 ადგენს, გამგზავნისა და მიმღების რომელი მონაცემები უნდა ახლდეს ვირტუალური აქტივების გადარიცხვებს და როგორ მოწმდება არაკასტოდიური საფულეები. პროვაიდერებმა ეს მოთხოვნები სრულად 2027 წლის 31 დეკემბრამდე უნდა დააკმაყოფილონ.

უზრუნველყოფს თუ არა ლიცენზირებისთვის მზა პროგრამული უზრუნველყოფა VASP-ის შესაბამისობას მოთხოვნებთან?

არა. პროგრამული უზრუნველყოფა კონტროლის მექანიზმებსა და მტკიცებულებებს გაძლევთ. შესაბამისობა დამოკიდებულია კომპანიაზე, მის თანამშრომლებსა და საქმიანობის წარმართვის წესზე, გადაწყვეტილებას კი ეროვნული ბანკი იღებს.

როგორ გეხმარებათ BitPolaris

BitPolaris ქმნის ბირჟის, საფულისა და კასტოდიის პროგრამულ უზრუნველყოფას, რომელიც 2024 წლიდან საცნობარო ბირჟაზე რეალურ სამუშაო გარემოში მუშაობს. ბირჟას აქვს ოპერაციების მართვის კონსოლი როლებით, აუდიტის ჟურნალითა და ანგარიშებით, KYC-ის დონეები Sumsub-ის ან Didit-ის ინტეგრაციით და Travel Rule-ის მონაცემების შეგროვების ფუნქცია, თქვენი Travel Rule-ის პროვაიდერისთვის ექსპორტის შესაძლებლობით. Custody დამატებით გთავაზობთ შენახვის ცხელ, თბილ და ცივ დონეებს, M-of-N დამტკიცებებს, მისამართების თეთრ სიებს დაყოვნების მექანიზმით, რეზერვების მონიტორს, რომელიც რეესტრს ბლოკჩეინთან მთელი დღე-ღამის განმავლობაში ადარებს, და ოპერატორის ექსპორტირებად ჟურნალს. Custody მხოლოდ თქვენს სერვერებზე განთავსდება, ამიტომ გასაღებების გენერირება, შენახვა და აღდგენა თქვენს ხელში რჩება. ბირჟის ჩვენი ღრუბლოვანი ვარიანტი ევროკავშირში განთავსებულ გამოყოფილ სერვერებზე მუშაობს: ეს მდებარეობა განაცხადში მიუთითეთ, მომწოდებელთან ხელშეკრულება 7¹(7)(დ) მუხლის შესაბამისად გააფორმეთ და ის აუთსორსინგისა და პერსონალურ მონაცემთა დაცვის წესებთან შესაბამისობაზე შეამოწმეთ. 8(3) მუხლი ბლოკჩეინის ავტომატურ მონიტორინგს მოითხოვს, რომელსაც ცალკე უზრუნველყოფთ.

Licence Technical Pack დოკუმენტაციას მოიცავს: Lite — €1,250 ერთჯერადად, Pro — €6,300 ერთჯერადად და Regulator Q&A (პასუხები მარეგულირებლის კითხვებზე) — €1,450 თვეში (დღგ-ის გარეშე, 2026 წლის 31 ოქტომბრის მდგომარეობით). საქართველოსთვის მომსახურება მოთხოვნით არის ხელმისაწვდომი, ამიტომ შეძენამდე სამუშაოს მოცულობა ჩვენთან შეათანხმეთ. დამატებით იხილეთ: რას მოითხოვენ მარეგულირებლები და სომხეთის 2027 წლის სალიცენზიო ვადა.

ჩვენ იურიდიული ფირმა არ ვართ და განაცხადებს არ წარვადგენთ; ამას თქვენ და თქვენი იურისტი აკეთებთ. პაკეტი აუდიტი არ არის, ამიტომ ვერ ჩაანაცვლებს 7¹(13) მუხლით გათვალისწინებულ დამოუკიდებელ აუდიტს ან შეღწევადობის ტესტებს. ჩვენი პროგრამული უზრუნველყოფის ინსტალაცია თავისთავად არ უზრუნველყოფს არც მოთხოვნებთან შესაბამისობას და არც რეგისტრაციას.

წყაროები

1. „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი, კონსოლიდირებული ინგლისური ტექსტი (მუხლები 39¹, 52⁵), მაცნე
2. ეროვნული ბანკის 2023 წლის 13 ივნისის ბრძანება №94/04, სარეგისტრაციო წესი, ორიგინალი ტექსტი და ცვლილებების სია, მაცნე
3. ეროვნული ბანკის 2026 წლის 26 აგვისტოს ბრძანება №207/04 (კაპიტალი, რისკების მართვა, დანართი 5), მაცნე
4. ეროვნული ბანკის ბრძანებები: 2023 წლის 25 დეკემბრის №376/04 (მაცნე), 2025 წლის 25 ნოემბრის №266/04 (მაცნე) და 2026 წლის 15 იანვრის №5/04 (მაცნე)
5. ეროვნული ბანკის ბრძანება №253/04, ფულადი სახსრებისა და ვირტუალური აქტივების გადარიცხვის თანმხლები ინფორმაციის შესახებ დებულება, კონსოლიდირებული 2023 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, სებ, PDF და ცვლილების შემტანი ბრძანება №386/04, მაცნე
6. „სარეგისტრაციო მოსაკრებლების შესახებ“ კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე 2022 წლის 9 სექტემბრის კანონი №1795-IXმს-Xმპ, მაცნე
7. ეროვნული ბანკი, ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერების გვერდი და რეესტრი (რეესტრის ფაილი 2026 წლის 23 ოქტომბრის მდგომარეობით)
8. ეროვნული ბანკი, ხშირად დასმული შეკითხვები ვირტუალური აქტივების შესახებ
9. ეროვნული ბანკი, დამტკიცდა VASP-ების რეგისტრაციის წესი, 2023 წლის 20 ივნისი
10. ეროვნული ბანკი, სებ VASP-ების საზედამხედველო ჩარჩოს აფართოებს, 2026 წლის 8 სექტემბერი
11. ეროვნული ბანკი, სებ ვირტუალური აქტივების მომსახურების რეგულირებას ავითარებს, 2026 წლის 10 მარტი
12. ეროვნული ბანკი, ცვლილება რეგისტრაციის აქტის განთავსების შესახებ, 2025 წლის 27 ნოემბერი
13. ეროვნული ბანკი, გაფრთხილება არარეგისტრირებული პროვაიდერების შესახებ, მათ შორის თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონებში, 2025 წლის 7 ოქტომბერი
14. ეროვნული ბანკი, VASP შპს „Matio“-ს დაკისრებული ჯარიმა
15. Andersen in Georgia, ვირტუალური აქტივების მომსახურების სამართლებრივი ჩარჩო საქართველოში
16. Andersen in Georgia, ვირტუალური აქტივების ბაზრის რეგულირების ახალი ეტაპი საქართველოში, 2026 წლის 2 ოქტომბერი
17. ეროვნული ბანკი, ოფიციალური გაცვლითი კურსები, 2026 წლის 30 ოქტომბერი